Veprimtaria dhe përgjegjësitë e AKSHE-së

Kuadri institucional dhe ligjor

Autoriteti i Kontrollit Shtetëror të Eksporteve (AKSHE) është institucioni përgjegjës për administrimin dhe zbatimin e mekanizmave të kontrollit shtetëror mbi transferimet ndërkombëtare të mallrave strategjike, si dhe për ushtrimin e kompetencave të përcaktuara në legjislacionin e posaçëm për kategori të tjera mallrash të kontrolluara.

Veprimtaria e institucionit mbështetet në ligjin nr. 46/2018, “Për kontrollin shtetëror të transferimeve ndërkombëtare të mallrave ushtarake dhe të artikujve e teknologjive me përdorim të dyfishtë”, i ndryshuar, si dhe në vendimin e Këshillit të Ministrave nr. 31, datë 22.01.2020, që rregullon organizimin dhe funksionimin e AKSHE-së.

Fusha e përgjegjësive të institucionit është zgjeruar dhe zhvilluar përmes legjislacionit të posaçëm që rregullon kontrollin e armëve të zjarrit, lëndëve plasëse për përdorim civil, artikujve piroteknikë dhe produkteve që mund të përdoren për dënime me vdekje, torturë ose trajtime të tjera mizore, çnjerëzore apo poshtëruese.

Fushat kryesore të veprimtarisë

Mallrat ushtarake

AKSHE ushtron kontrollin shtetëror mbi transferimet ndërkombëtare të mallrave ushtarake, duke përfshirë eksportin, importin, rieksportin, transitin, transferimet dhe veprimtaritë ndërmjetësuese, sipas legjislacionit në fuqi. Kontrolli synon të garantojë që këto transferime të realizohen në përputhje me interesat e sigurisë kombëtare, detyrimet ndërkombëtare dhe kriteret ligjore të licencimit.

Artikujt dhe teknologjitë me përdorim të dyfishtë

AKSHE kontrollon transferimet ndërkombëtare të artikujve, pajisjeve, materialeve, programeve kompjuterike dhe teknologjive që mund të përdoren si për qëllime civile, ashtu edhe për qëllime ushtarake. Kjo fushë përfshin vlerësimin e karakteristikave teknike, klasifikimin sipas listave të kontrollit dhe shqyrtimin e risqeve që lidhen me përdorimin dhe destinacionin përfundimtar.

Armët e zjarrit, komponentët kryesorë dhe municionet

AKSHE ushtron kompetencat e përcaktuara nga legjislacioni për autorizimin dhe kontrollin e transferimeve ndërkombëtare të armëve të zjarrit, komponentëve të tyre kryesorë dhe municioneve. Veprimtaria përfshin shqyrtimin e dokumentacionit dhe verifikimin e përmbushjes së kërkesave ligjore, në bashkëpunim me autoritetet e tjera kompetente.

Lëndët plasëse për përdorim civil

Në fushën e lëndëve plasëse për përdorim civil, AKSHE ushtron kompetencat e licencimit, autorizimit, inspektimit dhe kontrollit të veprimtarive përkatëse, sipas legjislacionit të posaçëm. Vëmendje i kushtohet sigurisë, gjurmueshmërisë, respektimit të kushteve të licencimit dhe parandalimit të përdorimit apo devijimit të paligjshëm të këtyre produkteve.

Artikujt piroteknikë

AKSHE ushtron funksione të licencimit, autorizimit dhe kontrollit në fushën e artikujve piroteknikë, përfshirë fishekzjarrët dhe kategoritë e tjera të përcaktuara nga legjislacioni. Veprimtaria synon garantimin e përmbushjes së kërkesave ligjore për veprimtaritë e kontrolluara, sigurinë, gjurmueshmërinë dhe mbikëqyrjen e operatorëve ekonomikë.

Produktet që mund të përdoren për torturë ose dënime me vdekje

AKSHE është autoriteti përgjegjës për zbatimin e kontrolleve të parashikuara në legjislacionin për tregtimin e produkteve që mund të përdoren për dënime me vdekje, torturë ose dënime apo trajtime mizore, çnjerëzore ose poshtëruese. Këto kontrolle synojnë parandalimin e përdorimit të produkteve për shkelje të rënda të të drejtave të njeriut, përmes zbatimit të ndalimeve, kufizimeve dhe procedurave të autorizimit të përcaktuara me ligj.

Kontrolli i mallrave të palistuara (Catch-All)

Përveç mallrave të përfshira në listat e kontrollit, AKSHE zbaton, sipas kushteve të parashikuara nga legjislacioni, mekanizmat e kontrollit për mallra të palistuara që mund të lidhen me përdorime të ndjeshme, përhapjen e armëve të shkatërrimit në masë ose destinacione që u nënshtrohen masave kufizuese.

Licencimi, vlerësimi i riskut dhe inspektimi

Për realizimin e përgjegjësive të tij, AKSHE administron procedurat e licencimit dhe autorizimit, kryen shqyrtimin e dokumentacionit dhe vlerësimin teknik të mallrave, si dhe analizon risqet që lidhen me subjektet, transaksionet, vendet e destinacionit, përdoruesit fundorë dhe përdorimin e deklaruar të mallrave.

Kontrolli shtetëror nuk kufizohet vetëm në fazën e shqyrtimit të aplikimit, por shtrihet edhe në monitorimin e zbatimit të kushteve të licencave dhe autorizimeve, verifikimin e dokumentacionit pas realizimit të transferimeve dhe kryerjen e inspektimeve dokumentare e fizike.

Në përputhje me kompetencat ligjore, AKSHE kryen inspektime pranë subjekteve ekonomike, ambienteve të prodhimit dhe magazinimit, si dhe në pikat e kalimit kufitar, me qëllim verifikimin e ligjshmërisë së veprimtarive të kontrolluara dhe përmbushjes së detyrimeve nga operatorët ekonomikë.

Në rastet e konstatimit të shkeljeve, institucioni ndërmerr masat përkatëse administrative, sipas kompetencave dhe procedurave të përcaktuara në legjislacionin në fuqi.

Bashkëpunimi kombëtar dhe ndërkombëtar

AKSHE bashkëpunon me institucionet përgjegjëse për mbrojtjen, sigurinë kombëtare, doganat, rendin publik dhe marrëdhëniet ndërkombëtare, me qëllim shkëmbimin e informacionit, koordinimin e kontrolleve dhe parandalimin e transferimeve të paligjshme.

Në nivel ndërkombëtar, institucioni kontribuon në zbatimin e angazhimeve të Republikës së Shqipërisë në fushën e kontrollit të tregtisë strategjike, mospërhapjes së armëve të shkatërrimit në masë dhe respektimit të masave kufizuese ndërkombëtare.

AKSHE ndjek zhvillimet dhe standardet e regjimeve ndërkombëtare të kontrollit të eksporteve, përfshirë Marrëveshjen e Wassenaar-it, Grupin e Australisë, Regjimin e Kontrollit të Teknologjisë së Raketave (MTCR) dhe Grupin e Furnizuesve Bërthamorë (NSG), si dhe bashkëpunon me partnerët ndërkombëtarë dhe programet e asistencës teknike për forcimin e kapaciteteve institucionale.

Transparenca dhe modernizimi i shërbimeve

AKSHE është e angazhuar në përmirësimin e vazhdueshëm të procedurave administrative, digjitalizimin e shërbimeve dhe forcimin e transparencës në marrëdhëniet me subjektet ekonomike dhe publikun.

Përmes informimit, ndërgjegjësimit dhe bashkëpunimit me industrinë, institucioni synon të promovojë respektimin e legjislacionit, zhvillimin e sistemeve të brendshme të përputhshmërisë dhe lehtësimin e tregtisë së ligjshme, duke ruajtur standarde të larta sigurie dhe kontrolli.

Veprimtaria e AKSHE-së mbështetet në parimet e ligjshmërisë, profesionalizmit, përgjegjshmërisë, transparencës dhe bashkëpunimit ndërinstitucional.